O stopach

„Ludzka stopa jest machiną o mistrzowskiej konstrukcji oraz dziełem sztuki” (Leonardo da Vinci)

 

 

Wady postawy znajdują się na czele listy chorób cywilizacyjnych, a wady stóp stanowią ponad 50% wad postawy. Wady postawy mogą być, zarówno następstwem wad stóp, jak i wady stóp mogą determinować powstawanie wad postawy.

Stopy są „fundamentem” naszego ciała” i stanowią fragment postawy zarówno w statyce, jak i dynamice. Prawidłowo ustabilizowane stopy gwarantuje prawidłowy chód, co ma istotny wpływ na stan stawów: kolanowych, biodrowych oraz kręgosłupa. Jest to szczególnie ważne w okresie wzrostowym

człowieka.

 

BUDOWA STOPY

Stopa swoją budową i funkcją przystosowana jest do dźwigania i elastycznego przenoszenia ciężaru ciała w czasie chodu, a także amortyzowania wstrząsów powstających w czasie poruszania się. Zdrowe stopy są ważnym elementem zdrowia całego organizmu. Stopa prawidłowo ukształtowana, oglądana w pozycji stojącej, ma od strony wewnętrznej łagodny łuk, opierający się o podłoże piętą i śródstopiem. Pięta widziana od tyłu jest przedłużeniem goleni i jest prawie prostopadła do podłoża. Odbicie takiej stopy, czyli ślad postawiony przez bosą stopę na papierze, tzw. plantokonturogram, wykazuje charakterystyczne wgłębienie.

Szkielet stopy składa się z:

– Kości stępu (łac. tarsus) – głównym ich zadaniem jest stabilny podpór dla dźwigania ciężaru ciała oraz stabilne przetoczenia podczas chodu i biegu

– Kość skokowa (łac. talus)

– Kość piętowa (łac. calcaneus ewnt. os calcis)

– Kość łódkowata (łac. os naviculare)

– Kości klinowate (łac. ossa cuneiforma):

przyśrodkowa (łac. mediale)

pośrednia (łac. intermedium)

boczna (łac. laterale)

– Kość sześcienna (łac. os cuboideum)

– Kości śródstopia (łac. ossa metatarsalia) – jest ich 5, liczone od strony wewnętrznej (numer 1) do zewnętrznej (numer 5) mają taką samą konstrukcję, jak wszystkie kości długie kręgosłupa, będąc ich miniaturami. Są one połączone z kośćmi stępu oraz kośćmi palców poprzez stawy i ścięgna

– Kości palców stopy (paliczki) (łac. ossa digitorum pedis) – łącznie 14, 2 kości wchodzące w skład palucha oraz po 3 kości na 4 pozostałe palce. [źródło: Wikipedia]

16. Kosci stopy z opisem

Za stabilność konstrukcji stopy oraz zdolność do przenoszenia bardzo dużych obciążeń odpowiadają liczne więzadła, które elastycznie utrzymują wszystkie kości stopy w stabilnym położeniu.

W stopie występują dwa więzadła: boczne i przyśrodkowe i ich zadaniem jest stabilizacja stawu skokowego w ruchach bocznych i skrętnych i znajdują się po obu stronach.

16. Stopa prawa widok od srodka

 

16. Stopa prawa widok z boku

Więzadło przyśrodkowe składa się z 3 części i jego rolą jest , stabilizacja stopy w czasie odwracania „na zewnątrz. Składa się ono z:

– więzadła piszczelowo-skokowego przedniego i tylnego – łączy kość piszczelową z kością skokową i stabilizuje tą pierwszą,

– Więzadła piszczelowo-łódkowego- położone jest bardziej na zewnątrz, łączy i stabilizujące kości piszczelową i łódkową,

– Więzadła piszczelowo-piętowego- utrzymuje kość piszczelową stabilnie na kości piętowej.

Więzadło boczne utrzymuje  w stawie kość strzałkową jest ono dużo słabszym więzadłem i jest najsłabsze ogniwem w stopie. Ze względu na swoją budowę jest ono dużo częściej narażone na naciągnięcia, czyli  skręceniami. Jego zadaniem jest  kontrola ruchu stopy podczas obracania do wewnątrz.

Składa się ono z:

– Więzadła skokowo-strzałkowego przedniego i tylnego- łączy kość strzałkową i kość skokową,

– Więzadła piętowo-strzałkowego – łączy kość strzałkową i kość piątkową

– Więzadła mięśni strzałkowych.

 

MIĘŚNIE STOPY

Na grzbiecie stopy znajdują się jedynie dwa cienkie mięśnie. Prostownik krótki palców i prostownik krótki palucha rozpoczynają się na kościach stępu. Ich ścięgna wplatają swoje włókna w rozcięgna grzbietowe palców i palucha.

Mięśnie podeszwowe stopy dzielą się na trzy grupy:

– grupa mięśni kłębu palucha – położone przyśrodkowo,

– boczną grupęmięśni kłębu palca V,

– grupę środkową.

W skład mięśni kłębu palucha wchodzi mięsień odwodziciel palucha położony po stronie przyśrodkowej stopy – odwodzi paluch od palca II. Mięsień zginacz krótki palucha przymocowuje się do paliczka podstawowego. Zgina paluch w stawie śródstopno-palcowym. Mięsień przywodziciel palucha składający się z głowy poprzecznej i skośnej przywodzi paluch do palca II. Głowa poprzeczna współdziała w czynnym kształtowaniu poprzecznego sklepienia stopy.

Mięśnie kłębu palca V są znacznie słabsze od mięśni kłębu palucha. Należą do nich odwodziciel, zginacz i przeciwstawiasz palca V.

Do grupy mięśni środkowych należy zginacz krótki palców położony od guza piętowego i  kończy się czterema rozczepionymi ściegnami na podstawach środkowych paliczków II-V palców. Miesień zginacz palca i wzmacnia sklepienie podłużne stopy, współdziała z nim mięsień czworoboczny podeszwowy, biegnący od kości piętowej do bocznego brzegu ścięgna długiego zginacza palców. Pozostałe mięśnie grupy środkowej to mięśnie międzykostne i mięśnie glistowate. Są one słabiej rozwinięte, niż w kończynie górnej i spełniają podobna do nich czynność.

WADY STÓP I PRZYCZYNY ICH POWSTAWANIA

Najczęstszymi wadami w obrębie stóp są:

 

STOPA PŁASKA – stopa, w której doszło do obniżenia sklepienia podłużnego i ustawienia w nawróceniu kości stępu.

Stopa ma nisko położony lub obniżający się łuk podłużny, który jest wynikiem niewydolności układu mięśniowo-wiązadłowego. Jeśli stan taki utrzymuje się długo, może prowadzić do zniekształceń, bolesności oraz zaburzenia funkcji stóp.

U dzieci do ok. 6 r.ż. występuje tzw. płaskostopie fizjologiczne, które wynika z niedojrzałości mięśni i więzadeł.

 

STOPA KOŚLAWA – stopa, w której pięta ulega skręceniu na zewnątrz i opiera się o podłoże brzegiem przyśrodkowym;

STOPA WYDRĄŻONA – stopa o podwyższonym sklepieniu podłużnym i skróconą odległością między guzem piętowym a głowami kości śródstopia.

 

STOPA PŁASKO-KOŚLAWA – wada złożona, wynikająca z przeciążenia stopy – osłabienie mięśni stopy i goleni oraz niewydolności jej układu mięśniowo-więzadłowego. Na skutek przeciążania lub osłabienia stopy, ale również koślawości kolan, dochodzi do osłabienia więzadeł i przesunięcia osi statycznej ku przodowi. Charakterystyczną cechą tej wady oprócz spłaszczenia wysklepienia stopy jest skręcenie pięty na zewnątrz – pronacja stępu i  supinacja przodostopia. Pięta opiera się na podłożu brzegiem przyśrodkowym (spłaszczenie sklepień), i pacjent zdziera obcasy butów po stronie wewnętrznej. U dzieci nie występują dolegliwości bólowych, uwagę zwraca jednak przydeptywanie przyśrodkowej strony zapiętków, niekiedy ociężały chód. U dorosłych widoczne są już zmiany zniekształcające, występują także dolegliwości bólowe, które jednak z reguły zmniejszają się po „rozchodzeniu”.

 

STOPA SZPOTAWA – jest odwrotnością stopy płasko-koślawej, pięta jest skręcona do wewnątrz i opiera się na krawędzi zewnętrznej o podłoże. Przy tej wadzie dziecko zdziera obcas buta po stronie zewnętrznej.

STOPA WYDRĄŻONA – występuje nadmierne wydrążenie stopy między śródstopiem a piętą i skróceniem tego odcinka potocznie zwane wysokim podbiciem.  Przyczyn choroby upatruje się na tle rozwojowych zaburzeń w dolnym odcinku rdzenia kręgowego.

Stopa posiada zdolność zarówno utrzymania ciężaru ciała, jak i dostosowywania się do zmian podłoża, obciążenia i ruchów. Te właściwości stopa zawdzięcza układowi więzadeł oraz mięśni zwanych stabilizatorami stopy. Układ więzadłowo-torebkowy stanowi tzw. stabilizatory bierne stopy. Są one tak jakby resorami rozciągającymi się pod wpływem ucisku i powracającymi do stanu wyjściowego dzięki swym właściwościom. Stabilizatory czynne stopy, to układ mięśniowy, a ich działanie polega na wykonywaniu odpowiednich ruchów oraz na stabilizacji stopy podczas obciążenia i chodu.

Wady stóp rozwijają się w następstwie dysproporcji pomiędzy wytrzymałością mięśni i aparatu więzadłowo-torebkowego a ich obciążeniem. Dysproporcje te są spowodowane głównie przez:

– obniżenie napięcia i siły mięśni – spowodowane np. chorobami mięśni (miastenia, dystrofia mięśniowa), schorzeniami neurologicznymi lub ogólnym wyczerpaniem organizmu (np. w ciężkiej chorobie),

– otyłość i nadwaga,

– zaburzenie krążenia krwi w obrębie kończyny dolnej (np. żylaki),

– długotrwałe unieruchomienie kończyn dolnych,

– przeciążenie stóp długotrwałą pracą lub przebywaniem w pozycji stojącej.

Niekorzystny wpływ na stopy mają przede wszystkim:

– zbyt częste noszenie twardego i zbyt wąskiego w palcach obuwia,

– noszenie zbyt wysokich obcasów,

– noszenie zbyt ciasnych skarpet, rajstop,

– długie przebywanie w pozycji stojącej lub siedzącej,

– powiększenie ciężaru ciała lub stałe noszenie ciężarów,

– przewlekłe choroby sprzyjające ogólnemu osłabieniu mięśni np. krzywica,

– okresy szybkiego wzrostu – okres dojrzewania, kiedy zmniejsza lub zwiększa się dysproporcja między rozwojem układu kostnego i mięśniowego.

Wszystkie wady postawy niestety wykazują tendencje do nasilania się z czasem, dlatego tak ważne jest więc wczesne ich wykrywanie i leczenie.  W pierwszej kolejności powinny być wyeliminowane czynniki  sprzyjające dalszemu rozwojowi wady. Niekiedy konieczne jest także leczenie operacyjne.

 

 


^